Klasyfikacja jednostek słowotwór
4. Klasyfikacja jednostek słowotwórczo podzielnych
Wyrazy utworzone tym samym przyrostkiem, mającym określoną
funkcję znaczeniową, i motywowane przez słowa przynależne do tej
samej części mowy (np. czasowniki) tworzą grupę zwaną t y p e m
s ł o w o t w ó r c z y m (por. rzeczowniki odczasownikowe z formant
em -iciel o znaczeniu 'osobowy wykonawca czynności'). Kilka typów
analogicznych (np. rzeczowniki osobowe odczasownikowe
o znaczeniu 'wykonawcy czynności' z formantami -iciel, -acz, -arz)
składa się n a k a t e g o r i ę s ł o w o t w ó r c z ą .
Spróbujmy teraz pokazać różnorodność kategorii słowotwórczo-
-znaczeniowych na przykładzie rzeczowników motywowanych przez
czasowniki:
1) nazwy czynności i stanów (koszenie, zwózka, wytop, bieganina);
2) nazwy wykonawców czynności (palacz, wydawca, nauczyciel);
3) nazwy przedmiotów czynności (naszywka, naklejka 'to, co zostało
naszyte, naklejone');
4) nazwy wytworów czynności (wytłoki, mrożonka 'to, co powstało
w rezultacie wytłaczania, mrożenia');
5) nazwy narzędzi i środków pomocniczych czynności (kruszarka,
chwytak, utleniacz, utrwalacz);
6) nazwy miejsc czynności (ładownia, zamrażalnia, lądowisko).
Na podział struktur słowotwórczych według typów i kategorii nakłada
się jeszcze inny: mianowicie od większości rzeczowników polskich
można utworzyć formacje zdrobniałe (szaraczek, kawiarenka,
garbusek) lub zgrubiałe (chlopisko, domisko). Często możemy mieć
wątpliwości, czy jakaś nazwa zdrobniała albo zgrubiała rzeczywiście
istnieje w języku (np. wieżowczyk? garbusisko?), niewątpliwie jednak
mogą się one pojawić w indywidualnym użyciu (Stanisław Ignacy
Witkiewicz zdrabniał również nazwy czynności i stanów: żyćko,
uwiedzeńko, używańko), a nawet często się w nim powtarzać. Takie
formacje, w każdej chwili możliwe do utworzenia, ale nie utrwalone
w zwyczaju społecznym i dlatego nie notowane w słownikach — nazywa
się strukturami p o t e n c j a l n y m i .