Taniny
Co skłoniło Podstolinę, wdówkę tanłną, wdówkę gładką, za takową iść gadzinę, to dotychczas jest zagadką...
powiada Rejent Milczek w Zemście (akt III, sc.' 3). Wyraz dziś niezrozumiały, nawet dla tak obeznanego z Fredrą badacza, jak E. Kucharski, który w swym krytycznym wydaniu jego Komedii, IV 525, objaśnia: "tantny — powabny (z fr. tenter kusić)", a to samo powtarza w wyd. BN, s. I, nr 32 (wyd. 5., 1928), s. 105. Nie rozważył widać dobrze treści, o czym niżej, i nie zajrzał do Lindego1, z którego Bruckner, Sł. et. 565, wziął etymologię: "'co tyle może, zdoła', z łac. tantus 'tak wielki'" — powierzchownie nadto łącząc to z "tantonić się, o ogniu, 'pałać'".
SW oznacza wyraz jako gwarowy (co w nim obejmuje także bynajmniej nie ludowe prowincjonalizmy) o dwu znaczeniach: "1. hardy, dumny; 2. dostatni, zamożny, którego stać na co: Żyd tantny, stać go na kilka arend"; dziwna rzecz, że poza tym jedynym przykładem, z Ossolińskiego przez Lindego, nie ma powyższego cytatu z Fredry, choć to miejsce tak powszechnie znane i właściwie jedyne, które wyraz utrzymuje w pamięci kulturalnego ogółu. Skąd sobie SW wymyślił znaczenie 'hardy', trudno dociec, niewątpliwe jest tylko jedno: 'zamożny', bo: 1) L. powiada, "że się o żydach najwięcej używa", 2) rejent Milczek, swatający Podstolinę ze swym synem, pewno by się nie rozkoszował samym tylko podwójnym określeniem: że jest i 'powabna', i gładka, z pominięciem tak poważnej zalety, że była — jak się zdawało — 'bogata', co przy tym "malowidle trochę starym" na pierwszym chyba stało planie.
Powinno więc być w słowniku: "Tantny — zamożny [tu cytat z Fredry]; wyraz prowincjonalny [nie: gwarowy], znany z dwu wschodniogalicyjskich pisarzy 2. poł. XVIII i 1. poł. XIX w., nie wiadomo, czy i późniejszy". (Zemstę pisał Fredro 1833, a wątpliwe, by trzeci Wschodniogalicjanin, książkowy inteligent Bruckner, znał go jeszcze z życia, skoro się tak widocznie opiera na Lindem-Ossolińskim; niewątpliwie nie rozumie go czwarty, całym życiem Wschodniogalicjanin, nie tylko lwowianin, Kucharski).
Etymologia Lindego: z hebr. tanah 'largiter donavit' i formalnie, i znaczeniowo niemożliwa, podobnież Kucharskiego. Natomiast prosta jest protektora Lindego Józefa Ossolińskiego, on to bowiem pisze: "rozumiem, że z łacin, tanti est".