Ćwiczenia 1
Ćwiczenia
1. Ustal, jakie gesty i zachowania postaci odgrywają rolę znaków.
Które z nich mają charakter naturalny, a które — umowny? O jakich
rodzajach znaków umownych jest mowa w przytoczonym fragmencie?
Poloneza czas zacząć. — Podkomorzy rusza
I z lekka zarzuciwszy wyloty kontusza,
I wąsa podkręcając, podał rękę Zosi
I skłoniwszy się grzecznie, w pierwszą parę prosi.
Za Podkomorzym szereg w pary się gromadzi.
Dano hasło, zaczęto taniec — on prowadzi.
Nad murawą czerwone połyskają buty.
Bije blask z karabeli, świeci się pas suty,
A on stąpa powoli, niby od niechcenia;
Ale z każdego kroku, z każdego ruszenia
Można tancerza czucia i myśli wyczytać: —
Oto stanął, jak gdyby chciał swą damę pytać,
Pochyla ku niej głowę, chce szepnąć do ucha;
Dama głowę odwraca, wstydzi się, nie słucha,
On zdjął konfederatkę, kłania się pokornie,
Dama raczyła spojrzeć, lecz milczy upornie;
On krok zwalnia, oczyma jej spojrzenie śledzi
I zaśmiał się na koniec, — rad z jej odpowiedzi.
Stąpa prędzej, pogląda na rywalów z góry
I swą konfederatkę z czaplinymi pióry
To na czole zawiesza, to nad czołem wstrząsa,
Aż włożył ją na bakier i podkręcił wąsa.
Idzie, wszyscy zazdroszczą, biega w jego ślady,
On by rad ze swą damą wymknąć się z gromady;
Czasem staje na miejscu, rękę grzecznie wznosi
I żeby mimo przeszli, pokornie ich prosi;
(A. Mickiewicz, „Pan Tadeusz")
2. Wymień elementy znanych ci kodów, np. systemu sygnałów kolejowych,
odznak wojskowych lub harcerskich, alfabetu Morse'a.
W jakim stosunku pozostają one do środków językowych?
3. Przedstaw oznaki następujących uczuć: gniewu, radości, sympatii,
niechęci. Czy doznania te można także wyrazić znakami konwencjonalnymi
(gestami, mimiką, postawą ciała i sposobem poruszania
się)?
4. Czy w kontaktach twoich najbliższych wytworzył się kod rodzinny:
wyrazy i wyrażenia znane tylko członkom twojej rodziny, nieczytelne
dla osób obcych? Porównaj opis powstawania kodu rodzinnego
zawarty w powieści Melchiora Wańkowicza „Ziele na kraterze".
Kuwaka jest to słowo rodzinne, będące wynikiem superlenistwa
tatowego. Zalecam ten wynalazek wszystkim ojcom rodzin.
Pyta żona, jakie wrażenie zrobiła na mnie pewna osoba, a tu
taka ciekawa gazeta... Więc odpowiada się:
— Taka... kuwaka...
Intonacją się podbarwi tak, że żona już wie, o co chodzi,
a definicji szukać nie trzeba. Krysia, wieczny pyton, pyta, jak się
nazywała kometa Halleya („grzyb — co to jest?"). Po co jej tam
jakaś przedwojenna kometa? Mówię, że kuwaka. Potem już to wygodne
słówko przyswajają sobie wszyscy [...]. Okazuje się, że jakieś
kuwaki proszą do telefonu, przychodzą z rachunkami, proponują
sprzedaż mydełek, że jakaś kuwaka siedzi u kucharki
w kuchni, a inna kuwaka piele ogródek. Okazuje się, że toalety
widzianych pań, o które zapytuje Mama, były kuwackie, że ten
i ów postąpił bardzo po kuwacku, co może być, zależnie od intonacji
głosu, pochwałą lub naganą. [...] Wyrażenie korzystny było
młodszym bratem kuwaki. Kuwaka — była słowem uniwersalnym,
używanym dla określenia cech zarówno dodatnich, jak ujemnych
(zależnie od intonacji). Natomiast, jeśli kto nie chciał męczyć się
intonacja — na wyrażenie dodatnie miał słowo korzystny (korzystna
opera, korzystny obiad, korzystny czyjś narzeczony, bardzo
korzystne „Wesele" Wyspiańskiego), na ujemne — żaba.
(Żabą okazywał się nagły gość, żabską — jakaś niemiła jejmość,
żabowatym — obiad, żabskim — jakiś koncert).
5. Spróbujcie zainscenizować dialog, posługując się wyłącznie
środkami mimicznymi i gestykulacją. Jakie treści można w nim
wyrazić?
6. Jakie kody złożyły się na następujący żartobliwy przepis?
Do garnka H 2 0 wsyp łyżeczkę NaCl. wrzuć makaron i gotuj na
wolnym ogniu.
W jakim tekście połączenie tego rodzaju nie wydawałoby się zabawne?
7. Napisz list do domowników, stosując wyłącznie kod rysunkowy
i cyfrowy.
8. Jakie polskie przysłowia i stałe związki wyrazowe ukrywają się
w następującym zapisie, rzekomo matematycznym? Wskaż kody.
które posłużyły do ich utrwalenia na piśmie:
1 3 2
5:10, j biedy, włos:4, ^ —» śmierć, JI x oko,
(2 x grzyb) + barszcz, 2 x głowa ^1 x głowa
9. Rozszyfruj fragmenty żartobliwego tekstu Janusza Minkiewicza
z przedwojennych „Szpilek". Jaka konwencja została tu pogwałcona,
a jaka — zachowana?
Naró 2 śni ma dość [...]. Wiem, że na ten temat poglądy na
6 ierają się ze sobą, ale tylko w ten sposób we właściwym cza 7
okracja zwycięży, co znajdzie wyraz we wspólnym gł 8 łodzieży.
dorosłych i starców.
10. O jakich znakach mowa jest w następującym tekście? Czy ich
funkcjonowanie podobne jest do działania innych omówionych znaków?
Rok 1647 był to dziwny rok, w którym rozmaite znaki na niebie
i ziemi zwiastowały jakoweś klęski i nadzwyczajne zdarzenia.
Współcześni kronikarze wspominają, iż z wiosny szarańcza
w niesłychanej ilości wyroiła się z Dzikich Pól i zniszczyła zasiewy
i trawy, co było przepowiednią napadów tatarskich. Latem
zdarzyło się wielkie zaćmienie słońca, a wkrótce potem kometa
pojawiła się na niebie. W Warszawie widywano też nad miastem
mogiłę i krzyż ognisty w obłokach; odprawiano więc posty i dawano
jałmużny, gdyż niektórzy twierdzili, że zaraza spadnie na
kraj i wygubi rodzaj ludzki.